Patiëntenrechten: de volgende stap

Vandaag is het de dag van de patiëntenrechten. Patiëntenrechten gelden wat mij betreft als minimumnorm. Dat een patiënt geïnformeerd moet zijn over zijn behandeling bijvoorbeeld, is immers een evidentie. Dat moest in het recht worden vastgelegd, want dat was 15 jaar geleden helemaal niet zo evident. Vertrekkend van de patiëntenrechten van 2002 is echter een volgende stap nodig: die van het partnerschap tussen patiënt en zorgverstrekker.

De patiëntenrechten zijn afdwingbaar en gelden voor mij als een soort ‘nooduitgang’, als patiënt beroep je je erop als er niet aan wordt voldaan. Maar ik denk niet dat de patiënt ermee gebaat is dat de patiënt-zorgverstrekker relatie gejuridiseerd wordt. Ze hoort immers aan de basis een vertrouwensrelatie te zijn. Alhoewel het belangrijk is om als patiënt te weten dat je rechten hebt, staat van bij de start laten voelen dat je dat goed weet, daar haaks op. Dat is overigens ook niet nodig: de overgrote meerderheid van de mensen werkzaam in de zorgsector hebben de intrinsieke positieve motivatie om anderen te willen helpen. Daarenboven heeft ook de zorgverstrekker rechten. We mogen daarnaast niet vergeten dat een patiënt die met een ernstige ziekte wordt geconfronteerd bijzonder kwetsbaar is; hij is in nood en heeft hulp nodig. Hij of zij moet kunnen rekenen op de goede bedoelingen van de zorgverstrekkers.

Rechten … én plichten

Het is ook belangrijk om te beseffen dat de patiëntenrechten niet beletten dat een patiënt ook plichten heeft, net zoals een zorgverstrekker zowel rechten als plichten heeft. Als zorgverstrekker en patiënt in open overleg samen beslissen tot een bepaalde behandeling, dan hoort de patiënt die ook nauwgezet te volgen. Dat klinkt logisch, maar onderzoeken blijven een probleem van therapie-ontrouw vaststellen. Het is frustrerend voor zorgverstrekkers die niets liever willen dan een patiënt genezen, vast te stellen dat een genezing soms uitblijft door het gedrag van de patiënt zelf.

Rechten hebben, betekent ook verantwoordelijkheid dragen, medeverantwoordelijkheid voor het medisch eindresultaat. Indien een patiënt enkel op zijn rechten focust en zijn plichten uit het oog verliest, neemt hij het gedrag aan van een consument die te allen tijd tevreden wil worden gesteld. Volgens mij is de patiënt niet gebaat met marktisme in de zorg waarbij de patiënt een koper wordt en de zorgverstrekker een verkoper. In zo’n situatie is de finaliteit van de zorgverstrekker niet langer het belang van de patiënt maar geld verdienen. Het kan zelfs dat een patiënt ontevreden is in zijn eigen belang. Daarom is vooral wederzijds begrip nodig. Een patiënt die zich gedraagt als een consument vindt dat hij alles moet kunnen krijgen wat hij ‘bestelt’. Valt dat ook onder de patiëntenrechten of is dat patiëntenrechten-overtreffende-trap? Studies tonen aan dat de patiënt mede-oorzaak is van overconsumptie in de zorg. Moet er een grens gesteld worden?

Is er een grens?

Het wordt ongetwijfeld een interessante discussie daar op het uitverkochte symposium Medische Wereld op de Brussels Health Campus in Jette volgende zaterdag: is er een grens aan het recht van de patiënt op zorg? Denk daarbij bijvoorbeeld aan de recente case van de Engelse ouders met een pasgeboren baby die lijdt aan een dodelijke spierziekte. Zij wilden met hun kind naar de VS om deel te nemen aan een experimentele behandeling waarvoor ze zelf het geld hadden ingezameld. Volgens de betrokken artsen was genezing sowieso onmogelijk, zou de baby een levensverwachting van hooguit enkele maanden hebben en lijdt de baby ook pijn. Omdat zij de medische ondersteuning wilden stopzetten die de baby in leven houdt, trokken de ouders naar de rechter, maar die volgde de vraag van het ziekenhuis. Heeft de patiënt het recht om tegen medische adviezen in zijn gelijk te krijgen en af te dwingen?

De patiëntenrechten zijn er en moeten blijven, maar het is hoog tijd voor de volgende stap: van de patiëntenrechten een evidentie maken en van de therapeutische relatie tussen patiënt en zorgverstrekker een partnership, een samenwerking in wederzijds respect, een relatie die dermate in harmonie verloopt dat niemand nog zijn rechten af moet dwingen. Dan pas zijn we waar we moeten zijn.

Elk blogbericht op ‘UZ Brussel blogt’ weerspiegelt enkel de mening van de respectievelijke auteur.

Over

Edgard Eeckman is manager dienst communicatie en woordvoerder van het UZ Brussel. Hij is wetenschappelijk medewerker van ‘Research center for Culture, Emancipation, Media and Society’ (CEMESO) - VUB en doctoreert er over de patiënt-(huis)artsrelatie. Je kan hem ook volgen op Twitter, @eeckman.


Er zijn geen reacties.

Reageer

Je kan deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>