Amputaties bij diabetespatiënten zijn te voorkomen

Diabetesvoetwonden zijn catastrofes-in-wording: nog al te vaak eindigen ze in een amputatie. Eén van de redenen is dat diabetespatiënten de ernst van hun voetwonde niet tijdig inschatten. Dat amputaties bij diabetespatiënten te voorkomen zijn, is een boodschap die ik wilde meegeven in mijn verhaal in Topdokters dat op 18 april op Vier wordt uitgezonden.

Al in 1989 stelde de Wereldgezondheidsorganisatie zich tot doel het aantal majeure amputaties binnen de 5 jaar te halveren, maar bijna 30 jaar later blijft diabetes de belangrijkste oorzaak van lidmaatamputatie bij volwassenen. Twee belangrijke medische evoluties helpen nochtans een amputatie te voorkomen.

De eerste evolutie is dat een diabetesvoetwonde vandaag in een diabetesvoetkliniek multidisciplinair wordt behandeld. Dat is ook bittere noodzaak omdat het krijgen van een diabetesvoetwonde verschillende oorzaken heeft en dus om uiteenlopende expertises vraagt. Diabetespatiënten krijgen immers verstopte slagaders, zijn vatbaar voor infectie en verliezen het gevoel vanaf de knie tot aan de voet. Voetmisvormingen en botaantastingen zijn frequent. Het voetprobleem van een patiënt kan verder ook niet los gezien worden van zijn algemene gezondheidstoestand. Die is, omwille van diabetesgerelateerde langetermijnscomplicaties (vooral hart- en nierfalen), dikwijls precair. Daarom is de inbreng nodig van diabetologen, (vaat-, plastische- en orthopedische) chirurgen, infectiologen en dermatologen. Die bonte verzameling van artsen wordt verder geflankeerd door paramedici zoals diabeteseducatoren, orthopedische schoenmakers, podologen en psychologen.

Altijd eerst een slagaderlijke behandeling

De tweede evolutie is van medisch-technologische aard. Cardiologen slaagden er rond de jaren ‘90 steeds beter in om kransslagaders rond het hart via endovasculaire weg terug open te krijgen. De ballonnen en stents die daarvoor nodig zijn, werden steeds beter met positief resultaat voor de patiënt. Vaatchirurgen die voorheen nooit in staat waren geweest om sterk verkalkte, verstopte slagaders ter hoogte van het onderbeen terug open te krijgen, maakten gretig gebruik van deze technologie. De vooruitgang die op dit vlak de laatste decennia geboekt werd, is hallucinant: vandaag bestaan haast geen contra-indicaties meer voor slagaderlijke behandeling. Vroeger kreeg de patiënt als boodschap “er is niks meer aan te doen”, voortaan  luidt ze “geen amputatie meer zonder minstens één endovasculaire poging”.

‘Time is Toe & Time Lost is a Limb Lost’

En toch … Toch eindigt de lijdensweg van een diabetespatiënt vandaag nog al te vaak in amputatie. Een voetwonde die men niet kordaat aangepakt, dreigt immers snel te verwikkelen tot een oncontroleerbare situatie, die zelfs met de meest geavanceerde expertise en technologie niet meer te redden valt. Het is daarom essentieel dat een diabetespatiënt tijdig zijn weg vindt naar een expertisecentrum. De klok begint te lopen wanneer een wondje aan de voet ontstaat!

Die hoogdringendheid stelt ook eisen aan het zorgaanbod. Cardiologen pleiten na een hartinfarct voor een zeer snelle interventie (‘time is cardiac muscle’) en neurologen streven hetzelfde na voor stroke (‘time is brain tissue’). Er snel bijzijn is ook bij een diabetesvoetwonde essentieel. Enerzijds moet een diabetesvoetkliniek daarom laagdrempelig zijn zodat mensen er op zeer korte termijn terecht kunnen. Anderzijds volgt chirurgie best zo snel mogelijk om infectiecontrole te bekomen of de arteriële doorbloeding te herstellen. ‘Time is Toe & Time Lost is a Limb Lost’ is een tagline die ik bedacht om collega’s duidelijk te maken dat geen tijd te verliezen valt wanneer iemand zich met een ogenschijnlijk banaal wondje presenteert op de diabetesvoetkliniek.

In de diabetesvoetkliniek van het UZ Brussel trachten we deze ambitie te realiseren. Artsen van het multidisciplinair team consulteren er tezamen, tegelijkertijd en in dezelfde ruimte. De patiënt wordt er letterlijk door verschillende dokters gezien om de synergie tussen experten te bevorderen. Het aandeel endovasculaire chirurgie groeide de laatste decennia spectaculair. Er werd bovendien een bijzondere expertise in below-the-knee dilataties (verwijdingen) uitgebouwd. Dankzij die aanpak ligt een patiënt vaak binnen de 48 uren op de operatietafel.

Diabetespatiënt, wees waakzaam!

De zorgkwaliteit is dus erg verbeterd, al is er nog een hele weg te gaan. Essentieel is dat een diabetespatiënt zelf de ernst van zijn voetwonde tijdig inschat. Overgewicht, gewrichtsrigiditeit, slecht zicht en gevoelloosheid spelen hem daarbij sterk parten.
Misschien kan ook telegeneeskunde en autodiagnostisch schoeisel in de toekomst soelaas bieden om de diabetespatiënt bewuster te maken van de ernst van een voetwond. Maar dat is weer een ander verhaal.

Aflevering 1 van Topdokters is te zien op Vier op dinsdag 18 april om 20.35 uur.

Elk blogbericht op ‘UZ Brussel blogt’ weerspiegelt enkel de mening van de respectievelijke auteur.

Over

Prof. dr. Dimitri Aerden is vaatchirurg en verantwoordelijk voor de diabetesvoetkliniek van het UZ Brussel. Hij legt zich vooral toe op complexe wondzorg en de endovasculaire behandeling van onderbeensslagaders.

Deze blogpost is gepost in Diabetes op


Er zijn geen reacties.

Reageer

Je kan deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>