De een zijn nood, de ander zijn brood?

Naar aanleiding van de verzuchting van een verpleegkundige over ‘verwaarlozing in rusthuizen en zorghotels’, die haar job niet kan uitvoeren zoals zij dat zou wensen, is er een vloed aan reacties gekomen, waarvan sommige de frontpagina van de krant hebben gehaald. Daarbij vergleed het zwaartepunt van de discussie snel naar de economische aspecten van de Belgische gezondheidszorg, en vandaar naar het onderwerp van de therapeutische hardnekkigheid. Zo werd o.a. gesteld dat een onderliggend kwaad dat van een geneeskunde is die toegeeft aan de ‘maatschappelijk gedragen levensdrang’ en die daarom soms nodeloze behandelingen opdringt aan de zieke mens. Er zou dan een onevenwicht ontstaan waarbij, karikaturaal uitgedrukt, ‘al het geld’ gaat naar hen die er het minste baat bij hebben, en die er bovenop nog meer door zullen lijden.

‘Non-profit’ wordt steeds vaker ‘profit’

Wij moeten ons ervoor behoeden niet onmiddellijk af te dwalen van het oorspronkelijk opgeworpen discussiepunt: dat van de verpleegkundige die haar werk als zorgdeskundige niet naar behoren kan vervullen omdat er tegelijkertijd te veel moet gedaan worden. Het gaat hier om een fenomeen dat niet uniek is voor de gezondheidszorg. ‘Te veel moeten doen met te weinig personeel’ is als analyse toepasbaar op heel wat andere maatschappelijke sectoren, en is in die zin dus geheel eigentijds. Alleen: de gezondheidszorg heeft in essentie een ‘non-profitkarakter’ maar raakte in onze maatschappij meer en meer ingebed in de ‘profitsector’. Het zou een heel diepgaande en multidisciplinair gevoede analyse vergen om uit te maken hoe en waarom dit gebeurde, maar dat doet hier niet direct ter zake. Het is een feit dat ook in de gezondheidszorg wordt bespaard, en het is een feit dat dit niet altijd strookt met de ethiek van de geneeskunde.

“Bijkomende levensjaren: wat mag dat kosten?”

De denkprincipes van de medische ethiek zijn gelukkig nog steeds overeind gebleven. Het is ethisch geheel verdedigbaar om therapeutisch hardnekkig te zijn als een autonoom beslissende patiënt daarom vraagt, en het is evenzeer ethisch verdedigbaar om een therapie stop te zetten als een autonoom beslissende patiënt daarom vraagt. Toch kan de beoefening van de geneeskunde niet losgedacht worden van de kosten daarvan. Elk individu maakt immers deel uit van ‘de maatschappij’ en dus is er tussen zijn of haar belang en dat van ‘de anderen’ een onlosmakelijk verband. Maar de vraag hoeveel geld zal besteed worden aan één zieke mens, of aan een groep van zieke mensen, mag niet beantwoord worden door de berekening van hoeveel geld er tekort is in een ander deel van de sector. Zij is immers sensu stricto van een andere orde, namelijk die van de criteria die onze maatschappij wil gebruiken om te bepalen wat bijkomende levensjaren ‘mogen kosten’.

Medisch-ethisch wringt het dus om te stellen dat er meer zou moeten bespaard worden in één arm van het geheel om de noden in een andere arm te kunnen lenigen. Want waar ook in de geneeskunde bespaard wordt, het zal steeds gepaard gaan aan meer individueel lijden. Het is goed dat er discussie is over dit delicate onderwerp. Belangrijk daarbij is wel om de thema’s goed af te lijnen.

De verzuchting van de verpleegkundige, waarmee het begon, heeft nog maar één aspect van de problematiek naar voren gebracht. Bij een ruimere discussie over zorg in rust- en bij uitbreiding ook ziekenhuizen, dienen nog heel wat andere aspecten van het (para)medisch professionalisme bekeken te worden. Laten wij hopen dat dat gebeurt en dat het niet bij krantenartikels blijft.

Over

Prof. Lacor is afdelingshoofd Interne Geneeskunde, en hoofd van de eenheid Infectieziekten en het Aids-referentiecentrum van het UZ Brussel. Hij is ook voorzitter van de Reflectiegroep Biomedische Ethiek UZ Brussel. Zijn voornaamste medische interessedomeinen zijn infectieziekten, immuunstoornissen en klinische ethiek.


Er zijn geen reacties.

Reageer

Je kan deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>