Voorkomen slechter dan genezen?

Recentelijk werd in België melding gemaakt van uitbraken van virale ziekten met epidemisch karakter, voornamelijk onder kinderen. Daarvan wordt de oorzaak deels toegeschreven aan de weigering van ouders om hun kind(eren) tegen deze ziekten te laten inenten. Onder de verstrekkers van medische zorg wekt dit verontwaardiging op, gebaseerd op de overtuiging dat het niet aanvaardbaar is om een kind (preventieve) zorg te ontzeggen en dat vaccinatie van individuen op grote schaal ook beschermend kan zijn voor de hele gemeenschap. De weigerende ouders voeren ook argumenten aan om hun standpunt te verdedigen (angst voor neveneffecten, religieuze overwegingen of andere) en zij beroepen zich daarbij op hun individuele vrijheid om te beslissen ‘wat goed is’ voor het kind dat zal opgroeien onder hun verantwoordelijkheid.

Individuele vrijheid vs maatschappelijke plicht

Het recht op individuele vrijheid is een sterk bepleite waarde in de huidige westerse samenleving. Maar, de regels en wetten die van die maatschappij een veilig en leefbaar geheel willen maken, begrenzen tezelfdertijd ook die individuele vrijheid. De individuele vrijheid eindigt dus daar waar de maatschappelijke plicht begint. Het is een moeilijke discussie. De keuze van de ouders wordt gesteund door de wet op de patiëntenrechten, die bepaalt dat zij de rechten van hun kind als patiënt uitoefenen, en een patiënt heeft het recht een behandeling te weigeren, ook als die levensreddend is. Toch kan de zorgverlener deze beslissing naast zich neerleggen wanneer het gaat om een behandeling waarvan het niet uitvoeren het leven of de gezondheid van het kind ernstig bedreigt. Maar vaccineren is uiteraard een preventieve akte, niet gericht op het behandelen van een ziekte maar wel op het voorkomen ervan. In die zin is vaccinatie een gezondheidsaanbeveling, net zoals aanmoediging tot rookstop of afraden van te veel fast food dat ook zijn. Maar toch is er een verschil. Levensstijladvies raadt ‘slechte gewoonten’ af. Vaccinatie daarentegen is een actieve ingreep op het afweersysteem van een (gezond) iemand. Als dit tot een verwikkeling (en dus een ziektetoestand) zou leiden, dan verliest de zorgverstrekker het debat met die persoon, ook al was de kans op zo’n verwikkeling vooraf zeer klein.

Het (geïnformeerde) individu beslist

Er lijken maar twee oplossingen voorhanden. Ofwel de omstreden vaccinaties wettelijk verplicht maken, en dus de individuele vrijheid wat strenger begrenzen. Ofwel de keuzevrijheid bewaren maar ervoor ijveren die te stofferen met betrouwbare wetenschappelijke informatie met het doel angst door onwetendheid te milderen en vooroordelen weg te nemen. Het is een dilemma dat het oeroude medische adagium ‘primum non nocere’ – in de eerste plaats geen schade berokkenen – in vraag stelt en dat aansluit bij het visionaire citaat van Aldous Huxley die zei dat “de geneeskunde zo’n enorme ontwikkeling heeft doorgemaakt dat er nagenoeg geen gezond mens meer is.”

Naar aanleiding van de ‘Europese vaccinatieweek’ staat van 20 tot 25 april 2015 de vaccinatie tegen mazelen op de voorgrond. Vlaanderen heeft zich opgelegd om “een vaccinatiegraad van 95%” te halen. Dat betekent dat ten minste 95% van de bevolking in Vlaanderen daadwerkelijk tegen mazelen gevaccineerd werd. Het nastreven van deze vaccinatiegraad is overigens op zich niet een specifiek Vlaams initiatief. Eigenlijk kadert deze ambitie in het grotere geheel van de ‘millenniumdoelstellingen’ van de Wereldgezondheidsorganisatie, waarvan er een is: de sterfte onder kinderen jonger dan 5 jaar met twee derde te verminderen, en dit in de loop van de tijdsspanne 1990 – 2015.

Een ‘sensibiliseringscampagne’ zoals deze voor de mazelenvaccinatie, sluit aan bij de visie om bewustwording te creëren door informatie te verstrekken en de aanzet tot eventuele ‘inhaalvaccinatie’ in handen van het individu zelf te leggen. Dit is een zeer verdedigbare houding, die wel in de eerste plaats zal moeten afrekenen met een ‘ver-van-mijn-bedgevoel’. Het verband tussen globale kindersterfte en het persoonlijke vaccinatieboekje ligt immers niet voor de hand. En het streefdoel van een ‘hogere vaccinatiegraad in Vlaanderen’ klinkt vrij abstract. Maar laten wij het voeren van campagne met vertrouwen overlaten aan het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid: dat is daarin gepokt en gemazeld.

Elk blogbericht op ‘UZ Brussel blogt’ weerspiegelt enkel de mening van de respectievelijke auteur.

Over

Prof. Lacor is afdelingshoofd Interne Geneeskunde, en hoofd van de eenheid Infectieziekten en het Aids-referentiecentrum van het UZ Brussel. Hij is ook voorzitter van de Reflectiegroep Biomedische Ethiek UZ Brussel. Zijn voornaamste medische interessedomeinen zijn infectieziekten, immuunstoornissen en klinische ethiek.


Er zijn geen reacties.

Reageer

Je kan deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>